Oligopol piyasalarında firmalar yalnızca rekabet etmekle kalmaz, bazen açık veya örtülü biçimde birbirlerinin davranışlarını izleyerek daha yüksek kâr elde etmeye çalışır. Kartel ve fiyat liderliği bu tür piyasalarda görülen iki önemli davranış biçimidir.
Kartel Nedir?
Kartel, bağımsız firmaların fiyat, üretim miktarı, pazar paylaşımı veya satış koşulları konusunda anlaşarak rekabeti sınırlandırmasıdır. Kartel üyeleri birlikte hareket ederek piyasada tekel benzeri bir sonuç yaratmayı hedefleyebilir.
Karteller Neden Oluşur?
Firmalar yoğun fiyat rekabetinin kârları düşürmesini önlemek, üretimi sınırlamak ve fiyatları daha yüksek seviyede tutmak amacıyla iş birliğine yönelebilir. Özellikle az sayıda büyük firmanın bulunduğu ve ürünlerin benzer olduğu piyasalarda koordinasyon daha kolay olabilir.
Karteller Neden İstikrarsızdır?
Kartel üyelerinin ortak çıkarı yüksek fiyatı korumak olsa da her firmanın gizlice daha fazla üretim yaparak veya daha düşük fiyatla satış gerçekleştirerek pazar payını artırma teşviki vardır. Bu nedenle karteller içeriden bozulmaya açıktır.
Fiyat Liderliği Nedir?
Fiyat liderliği, piyasadaki bir firmanın fiyat değişikliklerine diğer firmaların benzer biçimde uyum sağlamasıdır. Bu durum her zaman açık bir anlaşma anlamına gelmez. Büyük, düşük maliyetli veya piyasada güçlü konuma sahip bir firma fiyat belirlemede yönlendirici olabilir.
Hakim Firma Fiyat Liderliği
Hakim firma modelinde büyük firma piyasa talebinden küçük firmaların arzını çıkardıktan sonra kalan talebe göre kendi fiyat ve üretim kararını verir. Küçük firmalar ise bu fiyatı veri kabul ederek üretim yapar.
Kartel ile Fiyat Liderliği Arasındaki Fark
Kartelde firmalar arasında koordinasyon veya anlaşma ön plandayken, fiyat liderliğinde diğer firmalar lider firmanın fiyatını izleyebilir. Bu nedenle iki yapı ekonomik sonuçları bakımından benzerlik gösterebilse de oluşum biçimleri farklıdır.
Rekabet Politikası Açısından Önemi
Karteller tüketici fiyatlarını yükseltebilir, üretimi azaltabilir ve ekonomik etkinliği bozabilir. Bu nedenle rekabet hukukunda açık kartel anlaşmaları ciddi biçimde sınırlandırılır. Fiyat liderliği ise somut olayın özelliklerine göre farklı biçimlerde değerlendirilebilir.
Sonuç
Kartel, firmaların rekabeti azaltmak amacıyla birlikte hareket ettiği bir yapı iken fiyat liderliği bir firmanın fiyat kararlarının piyasanın geri kalanı tarafından takip edilmesini ifade eder. Her iki kavram da oligopol piyasalarının stratejik yapısını anlamada önemlidir.
Hiç Yorum Yok