Bir işletmenin ne kadar üretim yapacağına karar verebilmesi için yalnızca satış fiyatını değil, üretim sürecinde ortaya çıkan maliyetleri de bilmesi gerekir. Mikro iktisatta üretim ve maliyet teorisi, firmanın kullandığı girdiler ile elde ettiği çıktı arasındaki ilişkiyi ve bu üretimin işletmeye yüklediği maliyeti inceler.
Üretim nedir?
Üretim, emek, sermaye, doğal kaynaklar ve girişimcilik gibi üretim faktörlerinin kullanılarak mal veya hizmete dönüştürülmesidir. Üretim fonksiyonu ise belirli bir teknoloji düzeyinde kullanılan girdiler ile elde edilebilecek çıktı miktarı arasındaki teknik ilişkiyi gösterir.
Kısa dönem ve uzun dönem farkı
İktisatta kısa ve uzun dönem takvimde belirli bir ay veya yıl sayısını ifade etmek zorunda değildir. Kısa dönem, en az bir üretim faktörünün sabit olduğu dönemdir. Örneğin işletmenin fabrika büyüklüğü sabitken çalışan sayısını artırabilmesi kısa dönem kararına örnektir. Uzun dönemde ise firma bütün üretim faktörlerini değiştirebilir; tesis kapasitesini büyütebilir, yeni makine alabilir veya üretim ölçeğini değiştirebilir.
Toplam, ortalama ve marjinal ürün
Toplam ürün, kullanılan girdiler sonucunda elde edilen toplam üretim miktarıdır. Ortalama ürün, toplam ürünün kullanılan değişken girdi miktarına bölünmesiyle bulunur. Marjinal ürün ise diğer koşullar sabitken değişken girdinin bir birim artırılması sonucunda toplam üretimde meydana gelen değişimi ifade eder.
Üretime yeni çalışanlar veya başka değişken girdiler eklendiğinde başlangıçta üretim hızlı artabilir. Ancak sabit kapasite değişmeden sürekli değişken girdi eklenirse bir noktadan sonra her yeni girdinin üretime yaptığı katkı azalabilir. Bu durum azalan marjinal verimler kavramıyla açıklanır.
Sabit maliyet nedir?
Sabit maliyet, kısa dönemde üretim miktarı değişse bile toplam tutarı üretim seviyesine bağlı olarak değişmeyen maliyetlerdir. Belirli koşullardaki kira veya bazı sabit nitelikli giderler buna örnek gösterilebilir. Üretim sıfır olsa dahi işletme bu tür maliyetlerle karşılaşabilir.
Değişken maliyet nedir?
Değişken maliyet, üretim miktarıyla birlikte değişen maliyetleri ifade eder. Üretimde kullanılan hammadde ve üretim hacmine bağlı bazı enerji veya işçilik giderleri bu gruba girebilir.
Toplam maliyet = Toplam sabit maliyet + Toplam değişken maliyet şeklinde ifade edilir.
Ortalama maliyet nedir?
Ortalama toplam maliyet, toplam maliyetin üretilen miktara bölünmesiyle hesaplanır. Benzer şekilde ortalama sabit maliyet ve ortalama değişken maliyet de kendi maliyet toplamlarının üretim miktarına bölünmesiyle bulunabilir. Üretim arttıkça sabit maliyet daha fazla ürüne dağıldığı için ortalama sabit maliyet azalır.
Marjinal maliyet nedir?
Marjinal maliyet, üretimin bir birim artırılması sonucunda toplam maliyette meydana gelen değişimdir. Firma açısından önemli bir karar göstergesidir; çünkü ilave üretimin işletmeye ne kadarlık ek maliyet getirdiğini gösterir.
Marjinal maliyet ortalama maliyetin altında olduğunda ortalama maliyeti aşağı çekme, üzerinde olduğunda ise yukarı çekme eğilimindedir. Bu ilişki maliyet eğrilerinin anlaşılmasında temel öneme sahiptir.
Uzun dönemde ölçek ekonomileri
Firma bütün girdilerini değiştirebildiği uzun dönemde üretim ölçeğini de değiştirebilir. Üretim ölçeği büyüdükçe ortalama maliyetlerin düşmesi ölçek ekonomisi olarak adlandırılır. Bununla birlikte işletmenin aşırı büyümesi koordinasyon ve yönetim sorunları gibi nedenlerle ortalama maliyetleri artırabilir; bu durumda ölçek ekonomisinin tersi ortaya çıkar.
Neden önemlidir?
Üretim ve maliyet analizi; firmanın üretim miktarı, kapasite, fiyatlandırma ve kârlılık kararlarının ekonomik temelini oluşturur. Sabit, değişken, ortalama ve marjinal maliyetler birlikte değerlendirildiğinde firmanın hangi üretim düzeylerinde daha etkin çalışabileceği daha iyi anlaşılır.
Bu içerik, eski İktisat Bilgisi arşivindeki mikro iktisat konu başlıklarından hareketle güncel site için tamamen yeniden hazırlanmış eğitim amaçlı bir anlatımdır.
Öne çıkan görsel: Homa Appliances / Unsplash.
Hiç Yorum Yok