Fayda, iktisatta bir mal veya hizmetin tüketiciye sağladığı tatmini ifade etmek için kullanılan temel kavramlardan biridir.
Toplam fayda nedir?
Toplam fayda, belirli miktarda mal veya hizmet tüketilmesi sonucunda elde edilen toplam tatmindir. Örneğin aç olduğunuzu ve pizza yediğinizi düşünelim. İlk dilim yüksek fayda sağlar. İkinci dilim de tatmin sağlar ve toplam faydayı artırır.
Marjinal fayda nedir?
Marjinal fayda, bir birim daha tüketmenin toplam faydada meydana getirdiği değişimdir. Tüketim arttıkça her yeni birimin sağladığı ek tatmin çoğu durumda azalır. Buna azalan marjinal fayda ilkesi denir.
Örneğin ilk kahvenin sağladığı ek tatmin çok yüksek olabilir. İkinci kahve yine fayda sağlar fakat ilkine göre daha düşük olabilir. Beşinci kahve ise çok az ek fayda sağlayabilir, hatta bazı tüketiciler için rahatsızlık yaratabilir.
Toplam fayda ile marjinal fayda arasındaki ilişki
Marjinal fayda pozitif olduğu sürece toplam fayda artar. Marjinal fayda sıfıra yaklaştığında toplam fayda en yüksek düzeyine ulaşabilir. Marjinal faydanın negatif hale gelmesi durumunda ilave tüketim toplam faydayı azaltabilir.
Fayda teorisi neden önemlidir?
Fayda teorisi, tüketicilerin sınırlı gelirlerini farklı mallar arasında nasıl dağıttığını anlamaya yardımcı olur. Tüketici bir ürünü satın alırken yalnızca ürünün fiyatına değil, o üründen elde edeceği faydaya ve alternatif ürünlerden vazgeçmenin maliyetine de dolaylı olarak karar verir.
Ordinal fayda yaklaşımı
Modern mikro iktisatta faydanın mutlaka fiziksel bir birimle ölçülmesi gerekmez. Tüketicinin tercihlerini sıralayabilmesi çoğu analiz için yeterlidir. Bu yaklaşım, tüketicinin A sepetini B sepetine tercih edip etmediğini inceleyerek tercih davranışını modeller.
Günlük hayattan kısa örnek
Bir sinema bileti size ilk seferde yüksek fayda sağlayabilir. Aynı filmi arka arkaya çok sayıda kez izlemek ise her ek izleyişte daha düşük ek tatmin yaratabilir. Bu örnek azalan marjinal fayda düşüncesini basit biçimde gösterir.
Görsel: Jiamin Huang / Unsplash
Hiç Yorum Yok