Tam rekabet piyasası, iktisat teorisinde piyasa mekanizmasının ve firma davranışlarının anlaşılmasında kullanılan temel piyasa modellerinden biridir. Model, çok sayıda alıcı ve satıcının bulunduğu, ürünlerin homojen kabul edildiği ve tek bir firmanın piyasa fiyatını tek başına değiştiremediği varsayımına dayanır.
Tam rekabet piyasasının özellikleri nelerdir?
Tam rekabet modelinde piyasada çok sayıda alıcı ve satıcı bulunur. Firmaların sattığı ürünlerin birbirinin aynı ya da çok yakın ikame olduğu varsayılır. Piyasaya giriş ve çıkışın serbest olması, ekonomik birimlerin fiyatlar hakkında yeterli bilgiye sahip olması ve tek bir firmanın toplam piyasa arzı içindeki payının küçük kalması modelin diğer temel varsayımlarıdır.
Bu nedenle tam rekabetçi bir firma fiyat alıcıdır. Firma piyasa fiyatını belirlemek yerine piyasada oluşan fiyatı veri kabul eder ve esas olarak ne kadar üretim yapacağına karar verir.
Firmanın talep eğrisi neden yataydır?
Tek bir firmanın piyasa fiyatının üzerinde fiyat belirlemesi halinde tüketicilerin aynı ürünü diğer firmalardan satın alabileceği varsayılır. Firma piyasa fiyatından istediği miktarda satış yapabildiği kabulü altında, tek firmanın karşılaştığı talep eğrisi yataydır.
Bu yapıda firmanın sattığı ilave bir birimden elde ettiği gelir piyasa fiyatına eşittir. Dolayısıyla tam rekabet modelinde firma açısından fiyat = ortalama gelir = marjinal gelir ilişkisi kurulur.
Firma dengesi ve kâr maksimizasyonu
Bir firmanın temel kararlarından biri üretim miktarını belirlemektir. Kâr, toplam gelir ile toplam maliyet arasındaki farktır. Firma üretimini artırırken ilave bir birimin sağladığı marjinal gelir ile bu birimin oluşturduğu marjinal maliyeti karşılaştırır.
Standart firma teorisinde kârı maksimize eden üretim düzeyi, uygun koşullar altında marjinal gelir (MR) ile marjinal maliyetin (MC) eşitlendiği noktada aranır. Tam rekabet piyasasında marjinal gelir piyasa fiyatına eşit olduğundan bu koşul genellikle P = MR = MC biçiminde ifade edilir.
Kısa dönemde firma zarar edebilir mi?
Evet. Tam rekabetçi bir firmanın kısa dönemde mutlaka ekonomik kâr elde etmesi gerekmez. Piyasa fiyatı ve maliyet yapısına bağlı olarak firma ekonomik kâr elde edebilir, başabaş noktasında bulunabilir veya zarar edebilir.
Kısa dönemde üretime devam edip etmeme kararında yalnızca toplam kâr veya zarar değil, değişken maliyetlerin karşılanıp karşılanamadığı da önemlidir. Fiyat ortalama değişken maliyetin altında kalıyorsa standart modelde üretimi geçici olarak durdurmak firmanın zararını azaltabilir. Buna kapanma noktası yaklaşımı denir.
Normal kâr ne anlama gelir?
İktisatta ekonomik maliyet yalnızca açık parasal giderlerden oluşmaz; kullanılan kaynakların fırsat maliyetleri de dikkate alınır. Bu nedenle ekonomik kârın sıfır olması firmanın hiçbir kazanç sağlamadığı anlamına gelmez. Girişimcinin kaynaklarını mevcut faaliyette tutmaya yetecek getiri maliyetler içinde değerlendirilir ve bu durum genellikle normal kâr kavramıyla açıklanır.
Uzun dönemde ne olur?
Tam rekabet modelinde piyasaya giriş ve çıkışın serbest olması uzun dönem sonucunu belirleyen temel varsayımlardandır. Firmalar ekonomik kâr elde ettiğinde yeni firmaların piyasaya girmesi arzı artırabilir ve fiyat üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir. Sürekli ekonomik zarar durumunda ise bazı firmalar piyasadan çıkabilir; arz azalabilir ve fiyat üzerinde yukarı yönlü baskı oluşabilir.
Bu süreç teorik uzun dönem dengesinde ekonomik kârın sıfıra yaklaşmasına yol açar. Başka bir ifadeyle firmalar normal kâr düzeyinde faaliyet gösterir.
Tam rekabet neden önemlidir?
Gerçek dünyadaki piyasaların tamamı tam rekabet varsayımlarını eksiksiz karşılamaz. Buna rağmen model, fiyat oluşumunu, firma arzını, maliyet eğrilerini ve kaynak dağılımını analiz etmek için önemli bir karşılaştırma ölçütüdür. Tekel, tekelci rekabet ve oligopol gibi diğer piyasa yapılarının farkları da çoğu zaman tam rekabet modeliyle karşılaştırılarak daha kolay anlaşılır.
Kısaca özet
Tam rekabet piyasasında tek firma piyasa fiyatını veri kabul eder. Firma, marjinal gelir ile marjinal maliyeti karşılaştırarak üretim kararını verir. Kısa dönemde kâr veya zarar mümkünken, serbest giriş ve çıkış varsayımı uzun dönemde ekonomik kârın normal düzeye yönelmesini sağlar.
Görsel: Maxim Hopman / Unsplash. Bu içerik eğitim amaçlıdır ve iktisat teorisindeki standart tam rekabet modeli çerçevesinde hazırlanmıştır.
Hiç Yorum Yok